Begin bij de planken
De Crate Chair stelt eerst een praktische en pas daarna een esthetische vraag: hoeveel meubel kun je met gewone planken maken? Gerrit Rietveld antwoordde met een lage, open leunstoel waarvan de brede onderdelen goed te onderscheiden blijven. Het materiaal, de montage en de verkoopwijze hoorden bij hetzelfde idee. Het Centraal Museum dateert zijn eerste kratmeubels op 1934 en vermeldt dat hij ze zowel gemonteerd als in bouwpakketten leverde.1
Kijk naar de brede vlakken en de ruimtes ertussen. Een plank kan het lichaam dragen, een rand bepalen of andere delen verbinden. Die taken blijven zichtbaar. De stoel heeft geen doorlopend gestoffeerd volume nodig om zijn plek in een kamer duidelijk te maken. Een aanzienlijk deel van zijn silhouet bestaat uit de kamer erachter.
Een ruw oppervlak mocht erbij horen
Het Design Museum plaatst Crate in de moeilijke economische omstandigheden van de vroege jaren 1930. Het beschrijft goedkoop hout met zichtbare onvolkomenheden en een bewust eenvoudige constructie. De onregelmatigheid van gewoon hout paste bij het ontwerp en hoefde niet onder een uitvoerige afwerking te verdwijnen.2
Dat verandert hoe je het voorwerp ziet. Nerf, een knoest en de breedte van een plank kunnen deel van zijn karakter blijven. De interessante vergelijking ligt tussen de regelmatige ordening en het onregelmatige materiaal. Herhaalde onderdelen geven de stoel structuur; het hout voorkomt dat die structuur volkomen anoniem wordt.
Meubels voor het weekend
In 1935 introduceerde Metz & Co een reeks kratmeubels als Weekend Furniture. Het Centraal Museum verbindt ze met betaalbare inrichting voor vakantiehuizen. De bouwpakketoptie verplaatste ook een deel van het werk buiten de werkplaats: de koper kon onderdelen ontvangen in plaats van een afgewerkte stoel.1
Een bouwpakket maakt de verhouding tussen ontwerp en montage bijzonder duidelijk. De maker moet vastleggen welke delen bij elkaar horen voordat iemand anders ze kan samenvoegen. Eenvoud is dus zowel een opgave voor de ontwerper als een mogelijk gemak voor de klant. De documentatie onderbouwt die specifieke werkwijze; ze bewijst geen universele primeur in demontabele meubels.
Het idee overleeft één uitvoering
De latere samenwerking tussen Rietveld Originals en HAY bracht de Crate-serie opnieuw in productie. HAY legt de verbinding met Rietvelds streven naar betaalbare, goed ontworpen meubels. Dat is het verhaal van een fabrikant over de herintroductie, geen bewijs dat de huidige producten identiek zijn aan iedere eerdere stoel.3
Via de onderdelen vind je een bruikbare weg terug naar het oorspronkelijke idee. Volg een plank, bekijk welke taak hij vervult en kijk dan opnieuw naar de open stoel. Een bescheiden stuk hout is zowel een werkend onderdeel als een lijn in de kamer geworden.
