De wand wordt deel van de stoel
Een diepe gestoffeerde fauteuil verbergt gewoonlijk alles wat erachter staat. Zijn armen, rug en zitting maken een dicht volume, ook wanneer er niemand zit.
How High the Moon houdt dat herkenbare gevoel van massa en verandert tegelijk het oppervlak. Het gaas laat licht en achtergrond doorkomen. Een rand kan vanuit de ene hoek beslist lijken en minder duidelijk worden zodra het oog eroverheen beweegt.
MoMA legt de stoel uit 1986 vast als vernikkeld staalgaas, gemaakt door Vitra. Die eenvoudige materiaalfeiten verklaren het begin van zijn visuele truc: metaal levert een constructie, terwijl de openingen de indruk van een doorlopende huid onderbreken.1
De omringende kamer is niet louter meer een omgeving voor het object. Haar kleuren en lijnen doen mee in wat we door de stoel heen zien.
Geef een kast een onzekere rand
Kuramata onderzocht een ander soort onzekerheid in zijn ladekasten. Side 1 en Side 2, in de collectie van Cappellini gedateerd op 1970, houden het repetitieve werk van laden en plaatsen dat binnen verschillend gevormde omtrekken.
De fronten blijven leesbaar als berging. De houder lijkt minder gehoorzaam. Een krommende rand laat de stapel aanvoelen alsof een bekend meubelstuk kort kneedbaar is geworden.
Cappellini groepeert deze stukken binnen Progetti Compiuti, naast andere ladeontwerpen. Het is de moeite waard hun identiteiten helder te houden: de kast met negenenveertig asymmetrische laden is PC_12 en niet een van de twee Side-kasten.3
Het interessante zit in die balans tussen herkenning en verrassing. Als het object er helemaal niet meer bruikbaar uitzag, zou de spanning verdwijnen. We moeten de gewone taak herkennen voordat we van de buitengewone vorm kunnen genieten.
Industriële materialen, persoonlijke effecten
De Kuramata-tentoonstelling van het Vitra Design Museum bracht meubilair samen met tekeningen en foto's van interieurs. Het verslag ervan benadrukt zijn gebruik van strekmetaal, glas en acrylaat, en ook zijn samenwerking met Issey Miyake en zijn deelname aan Memphis.2
Die materialen brengen niet automatisch poëtisch meubilair voort. In een gewone omgeving zou metaalgaas simpelweg een scherm kunnen zijn en acrylaat een transparant paneel. Kuramata's beslissingen over omtrek, herhaling en wat zichtbaar blijft geven ze een andere rol.
Het effect kan fijn zijn zonder van fijn uitziende ambachtelijke materialen af te hangen. Een industrieel oppervlak wordt een middel om te vragen hoeveel van een object zichtbaar moet zijn voordat we in zijn vorm geloven.
Kijk erdoorheen, kijk dan terug
Er is een makkelijk experiment met de gaasstoel. Concentreer je eerst op zijn buitencontour. Kijk dan door de openingen naar de kamer. Probeer ten slotte beide blikken tegelijk vast te houden.
De stoel blijft heen en weer bewegen tussen stevig meubilair en een soort open tekening. Fysiek is er niets veranderd, en toch heeft je aandacht het object gewijzigd. Dat is een van Kuramata's royaalste eigenschappen: hij laat een deel van het werk om het meubel te laten gebeuren aan degene die kijkt.
