Een museum dat van gedachten kon veranderen
Een rij stoelen geeft een ruimte een tijdelijk doel. Klap de stoelen weg en dezelfde vloer komt voor iets anders beschikbaar. Voor het eerste MASP-auditorium aan de Rua Sete de Abril ontwierp Bo Bardi in 1947 zitmeubels die konden klappen en stapelen. Hun nut omvatte ook de tijd waarin er niemand op zat.1
Dat is een uitnodigende manier om haar meubilair te benaderen. Vraag niet welke stoel haar stijl het best vertegenwoordigt, maar wat elke stoel mogelijk maakt. Een museum heeft ruimte nodig voor verschillende activiteiten. Een huis maakt plaats voor persoonlijke gewoonten. Een publiek theater moet een verhouding tussen spelers en publiek vestigen.
De objecten die daaruit volgen hoeven niet op leden van een bijeenpassend ameublement te lijken. Hun verband zit in de aandacht die aan de mensen eromheen is besteed.
De schaal beweegt; het frame blijft
Bowl, ontworpen in 1951, scheidt een royale halfbolvormige schaal van zijn steunring. Kantel de schaal en de zitting neemt een andere houding aan. De dunne poten blijven waar ze zijn terwijl het gestoffeerde volume een individuelere manier van neerstrijken voorstelt.
De oorspronkelijke experimenten omvatten een versie in zwart leer en een transparante schaal met rode kussens. Decennia later werkte Arper met het Instituto Bardi om een versie in industriële productie te brengen. De beschikbare tekeningen en bewaarde stoelen lieten vragen open die de nieuwe ontwikkeling moest oplossen; de beperkte oplage verscheen in 2013.3
Die afstand tussen voorstel en productie hoort bij het verhaal. Een herkenbaar silhouet kan via foto's reizen lang voordat de fabricage ervan routine wordt. Het object van vandaag is de uitkomst van bijkomende beslissingen, ook wanneer het oorspronkelijke idee makkelijk te zien blijft.
Twee publieken tegenover dezelfde gebeurtenis
In SESC Pompéia in São Paulo plaatst het theater zijn podium tussen twee tribunes. Kijkers zien andere kijkers over de voorstelling heen. De opstelling maakt het publiek deel van het zichtbare leven van de ruimte.
De zittingen zijn van hout en stevig. Het verslag van Jochen Eisenbrand voor het Instituto Bardi verbindt die keuze met Bo Bardi's belangstelling voor een oplettend theater in plaats van een gestoffeerde toevlucht. Ook hun constructie verdient een nadere blik: dikke vlakken gelamineerd grenen grijpen in elkaar, met bijkomende verborgen metalen verbindingen die met haar medewerkers zijn ontwikkeld. Het materiaal kwam uit een fabricagewereld waartoe ook bouwkundige houtconstructies hoorden.2
Stevigheid alleen verklaart het ontwerp niet. Het podium, de tegenoverliggende zittingen en het blootliggende karakter van de ruimte werken samen. Verplaats een van die stoelen naar een woonkamer en veel van zijn betekenis raakt verloren.
De stoel vraagt iets van ons
Bowl maakt een klein gebied rond één persoon. De theaterzittingen plaatsen die persoon tussen anderen. Geen van beide objecten kan aan elke behoefte antwoorden, en juist daarom is het paar nuttig om over na te denken.
Het meubilair van Bo Bardi wordt rijker wanneer we het bezet voorstellen. De lege stoel is alleen de uitnodiging. De rest van het ontwerp verschijnt wanneer iemand hem dichtklapt, zich erin omdraait of over een podium kijkt en de mensen aan de andere kant opmerkt.