Voordat de borstel het hout bereikt
De V&A volgt lakkunstenaar Kenji Honma in Okukuji, Japan, waar het werk ook het kweken van bomen en het winnen van sap omvat. Een bruikbare boom heeft ruwweg een decennium nodig om te groeien. De film plaatst het afgewerkte object binnen een veel langere kringloop dan zijn laatste laag zou suggereren.1
Een klein doosje of een kastdeur kan in één blik worden gevat. Zijn materiaalgeschiedenis niet. De boom heeft een plek bezet, het sap is gewonnen en bereid, en de vakmens begint met iets wat door dat werk al is gevormd.
Honma's praktijk maakt de bron ook tastbaar zonder voor elke werkplaats te staan. Kweken, winnen, bereiden en aanbrengen kunnen door verschillende specialisten worden gedaan. De continuïteit van het materiaal vraagt niet dat één persoon elke taak uitvoert.
Een oppervlak dat beetje bij beetje wordt opgebouwd
Urushi hardt niet uit omdat een vloeistof simpelweg mag verdampen. The Met beschrijft een proces waarin blootstelling aan zuurstof en vochtigheid de lak helpt polymeriseren. Vochtige omstandigheden kunnen daarom helpen een hard oppervlak te maken.4
De schijnbare tegenspraak hoort bij de fascinatie van het materiaal. We stellen ons een droge ruimte vaak voor als de vanzelfsprekende plek waar een natte laag droog wordt. Lak vraagt een preciezer begrip van wat de stof aan het doen is.
Dunne lagen en herhaald werk bouwen de afwerking op. The Met beschrijft objecten die tussen de lagen in warme, vochtige kasten uitharden; het aantal lagen hangt af van het werk dat wordt gemaakt.2
In doorsnede gezien wordt het oppervlak een opeenvolging in plaats van één huid. Het diagram overdrijft de lagen om die opeenvolging zichtbaar te maken. De uiteindelijke weerspiegeling verbergt de tussenpozen die haar mogelijk maakten.
Een grond die licht kan vasthouden
Lak kan ook andere materialen opnemen. Bij maki-e wordt metaalpoeder op vochtige lak gestrooid om decoratie te vormen. Het verslag van The Met onderscheidt dat van technieken die schelp inleggen of in opgebouwde lak snijden. Een donker oppervlak met licht ornament kan meerdere verschillende soorten making bevatten.2
De Japanse kast 1989.17a–l biedt een bepaald voorbeeld. Ze dateert uit de late zestiende eeuw en combineert gelakt hout met goud en zilver hiramaki-e en inleg van perlemoer. Vogels, planten en een hofkoets bezetten een vorm die van Europese schrijfkasten met neerklapfront is afgeleid.3
De schelp en het metaal gedragen zich niet als de donkere grond. Ze vangen het licht anders terwijl de kijker beweegt. De verschijning van de kast komt deels uit die veranderende verhouding, en niet alleen uit de omtrekken van haar tekeningen.
Wat de glans weglaat
Een gladde afwerking is goed in het verbergen van haar eigen arbeid. Ze presenteert continuïteit waar het maken wachten, oordeel en herhaald terugkeren naar het object vroeg.
Het neerklapfront van de kast maakt dat bijzonder makkelijk te vergeten. Het ziet eruit als één versierd vlak, en gaat dan open om berging en nog een werkvlak te laten zien. Het meubel heeft een praktisch inwendig; zijn afwerking heeft een eigen geschiedenis.
Langzaam naar urushi kijken betekent beide aanwezig laten blijven: het oppervlak dat nu voor het oog beschikbaar is, en de lange reeks werk die de weerspiegeling niet toont.