De rug vertelt je dat hij kan bewegen
Sommige verstelbare ligstoelen verbergen hun verstelling binnen een dik gestoffeerd lichaam. Sitzmaschine laat het oog de verhouding vinden tussen rug, steun en een reeks mogelijke standen.
Het verslag van MoMA benoemt de rijen knoppen als deel van de verstelling van de rugleuning. De stoel werd rond 1905 ontworpen voor het Sanatorium Purkersdorf, binnen de bredere poging van Hoffmann om een gebouw en zijn inrichting af te stemmen.1
De zichtbare herhaling doet twee dingen. Ze geeft het object een herkenbaar ritme, en ze geeft aan dat de rug niet op één hoek hoeft te blijven. Een mechanische mogelijkheid wordt deel van de manier waarop de stoel van de zijkant wordt gelezen.
Een gebogen lijn ontmoet een vlak paneel
De lussen van het frame maken van de armleuningen en de onderste steunen een route die doorlopend lijkt. Tegen die curven leveren de brede panelen van de zitting en de rug vlakkere oppervlakken. Het contrast houdt het samenstel leesbaar.
Het Leopold Museum legt voor zijn exemplaar gebogen beuken, multiplexpanelen, een metalen stang en schroeven vast. Het verslag beschrijft ook een uitschuifbare voetenplank en een krantenvak onder de zitting. Rusten werd voorgesteld als een bezigheid met uitrusting en kleine gemakken eromheen.2
Volg het frame van een armleuning naar de vloer. Kijk dan naar de vlakkere rug tussen de lussen. De stoel combineert verschillende manieren om hout te vormen in plaats van van elk deel te vragen zich gelijk te gedragen.
De machine kon kussens hebben
De naam en de blootliggende constructie kunnen Sitzmaschine aan hardheid toegewijd laten lijken. De geschiedenis van MoMA levert een nuttige correctie: Jacob & Josef Kohn maakten meerdere versies, de meeste met kussens op de zitting en de rug.1
Dat verandert de voorgestelde ontmoeting. Een ongestoffeerd museumaanzicht laat de constructie helder zien, maar het hoeft niet elke historische ervaring van in het ontwerp zitten weer te geven.
Het zichtbare mechanisme en de zachte laag kunnen samengaan. Het ene ordent de stand; het andere verandert het contact tussen stoel en lichaam. Het machineachtige karakter hoort bij de helderheid van de opzet en niet noodzakelijk bij de afwezigheid van vulling.
Een klein model toetst een ander soort kijken
De MAK-collectie omvat een miniatuurmodel van Sitzmaschine. De maten daarvan horen bij een klein object dat bedoeld is om naar te kijken, en niet bij een stoel op volle maat die een persoon moet dragen.3
Een model maakt de omtrek als geheel makkelijk te vatten. De werkelijke stoel vraagt de kijker reikwijdte, gewicht en de ruimte die een achteroverliggend lichaam zou bezetten te overwegen. Elke schaal laat iets zien wat de andere kan verbergen.
Keer terug naar de rij knoppen. Zodra hun taak is begrepen, houden ze op een vreemde franje van ornament te zijn. De stoel begint haar eigen beweging te beschrijven, ook terwijl ze volstrekt stilstaat.
