Het deel dat in de was gaat
Het slimste deel van KLIPPAN is misschien het deel dat je in de wasmand legt. Een bank heeft meerdere levens die tegelijk lopen: haar dragende frame, haar vulling en de stof die iedereen aanraakt. Die laatste laag een eigen leven geven verandert wat er gebeurt na een gemorst glas, een verhuizing of een verandering van smaak.
IKEA Museum dateert de KLIPPAN van Noboru Nakamura op 1979, gevolgd door een verschijning in de catalogus van 1980. Het ontwikkelingsverhaal begint bij de ervaring van productontwikkelaar Lars Engman met kinderen die dure banken verslijten. De opdracht combineerde een bescheiden prijs, zachte randen en een hoes die eraf kon.1
Dat is een verfrissend huiselijk beginpunt. Het ontwerpprobleem begint op het punt waar een mooie nieuwe bank de mensen ontmoet die er werkelijk mee leven.
Een bank en haar tweede huid
Nakamura vereenvoudigde zijn eerdere LAPPMON-ontwerp. Het museum verbindt de maten van KLIPPAN met de breedte van beschikbare stofrollen en met de eis dat de afgewerkte hoes in een huishoudelijke wasmachine past. Stofaanvoer en wascapaciteit hielpen het meubel vormen.1
Kijk naar de omtrek die daaruit volgt: een brede rug, omsloten armen en een zitting die in één compacte vorm is verzameld. Een hoes kan als een doorlopend vlak over die vorm lezen. Verander haar kleur of patroon en hetzelfde volume krijgt een andere aanwezigheid in de kamer.
Er zit hier een nuttig onderscheid tussen een bank die er vermoeid uitziet en al haar delen die samen het einde van hun leven bereiken. Een aparte huid geeft de eigenaar een ander mogelijk antwoord op het eerste probleem.
Dezelfde naam, andere pakketten
De IKEA-koopgids van 2018 laat zien hoe het idee zich bleef ontwikkelen. De stoffen versie kwam met een ongemonteerd frame, wat het pakket makkelijker te vervoeren maakte; een versie met kunststof beklede stof kwam gemonteerd aan. Veel hoezen werden apart verkocht. Zelfs binnen één gids betekende KLIPPAN meer dan één combinatie van frame, oppervlak en verpakking.2
Dat maakt het lange leven van het model interessanter dan een onveranderd silhouet suggereert. Een herkenbare bank kan veranderingen opnemen in hoe ze wordt gemaakt, naar huis gebracht en bekleed. Wat van de andere kant van een kamer stabiel lijkt kan aanzienlijk werk aan de minder fotogenieke details verbergen.
Een bekende vorm voor een ander huishouden
De huidige Vissle-versie heeft nog altijd een afneembare, machinewasbare hoes. IKEA noemt ook de framematerialen en de metalen zitveren, waarmee het onderscheid tussen buitenstof en dragende constructie behoorlijk letterlijk wordt.3
Voor iemand die een gebruikte KLIPPAN tegenkomt is dat de geschiedenis die het meenemen waard is. Zijn eenvoud laat ruimte voor het huishouden om de kleur, het patroon en de gewone slijtage te leveren. De identiteit van de bank zit in een bescheiden, herhaalbare vorm; de laag die het dichtst bij het dagelijks leven ligt kreeg toestemming om te veranderen.