Het vierkant is grotendeels een opening
Van een afstand heeft de Living Tower de geruststellende omtrek van een groot vierkant. Kom dichterbij en het vierkant blijkt grotendeels afwezigheid. Gestoffeerde curven duwen van links en rechts naar binnen en laten een hoge opening over waardoorheen de rest van de kamer zichtbaar blijft. Het object heeft een grens, maar het weigert een wand te worden.
De editoriale reconstructie illustreert een grote opening in het midden van de gestoffeerde constructie. De kamer blijft er doorheen zichtbaar, wat suggereert hoe beschutting kan samengaan met een zichtlijn naar de andere kant. Ze is geen foto van een gedocumenteerde opstelling.
Het archief van Verner Panton beschrijft het ontwerp als twee elementen met vier zitniveaus.1 Die twee getallen ontsluiten de vorm. Het is geen enorme bank met eigenzinnige gaten. Het is een paar landschappen dat elkaar aankijkt en waarvan de richels van één stuk vloer meerdere plaatsen maken.
Vier niveaus herschrijven het zitplan
Een conventionele bank ordent lichamen langs één horizontale lijn. Zelfs wanneer mensen onder verschillende hoeken zitten, bezetten hun hoofden ruwweg dezelfde band ruimte. De Living Tower breekt die sociale horizon. De ene persoon kan zich dicht bij de vloer nestelen, de tweede kan halverwege liggen en de derde kan de bovenste nis bezetten. De groep wordt verticaal.
Designmuseum Danmark beschrijft de Tower als een organische meubelsculptuur van ruim twee meter hoog waarvan de nissen uitnodigen tot zitten, liggen en klimmen. Het verbindt die lichamelijke keuzes met ontspanning en sociale omgang in plaats van de ongewone vorm te behandelen als sculptuur die je van een veilige afstand bewondert.2
Elke positie biedt een andere mate van blootstelling. Een lagere richel opent zich rechtstreeks naar de kamer. De middelste curven bieden aan één zijde een gevuld plafond of een rug. Het bovenste niveau voelt meer als een uitkijkpost. Gebruikers kunnen elkaar aankijken, zich naar buiten keren of gedeeltelijk in het profiel verdwijnen terwijl ze binnen gespreksafstand blijven.
Dit is meubilair met een klein ingebouwd etiquetteprobleem: de beste plek zit misschien boven. Die ongemakkelijkheid is productief. Panton laat gebruikers onderhandelen over hoe ze binnenkomen, waar ze zich nestelen en hoeveel van de kamer ze willen meemaken.
Twee helften maken één bewoonbare figuur
De middennaad wordt in de reconstructie gesuggereerd. Het zijn de bronverslagen, en niet de gegenereerde meetkunde, die vaststellen dat het schijnbaar doorlopende landschap uit twee tegenover elkaar geplaatste elementen is samengesteld.
Die verdeling geeft een fantastische vorm een praktische logica. Elke helft kan zijn eigen constructieve frame, stoffering en vloercontact hebben. Samen maken ze de afwisselende richels en de grote leegte ertussen. De naad is geen verlegenheid om te verbergen. Ze vertelt de kijker waar het landschap een samenstelling wordt.
Het officiële archief beschrijft schuim met een stoffen hoes op een houten frame. Huidige informatie van Vitra is specifieker: een stabiele constructie van berkenmultiplex, polyurethaanschuim, een stoffen bekleding en met de hand gestikte naden. 3 Die huidige details helpen verklaren hoe afgeronde bezette vlakken binnen een strenge buitenomtrek kunnen zitten. Ze horen niet achterwaarts te worden geprojecteerd als het exacte recept van elke eerdere Tower. Een ontwerpidentiteit kan voortduren terwijl stoffering, inwendige constructie en productieverantwoordelijkheid veranderen.
De datum heeft een eerlijke schuine streep
Het archief van Verner Panton dateert de Living Tower op “1968 / 1969”. Designmuseum Danmark en Vitra gebruiken 1969.1 2 Het verschil van één jaar heeft geen verzonnen uitleg nodig. De ene bron kan de ontwikkeling volgen en de andere een benoemd model of een presentatie, maar geen van de beoordeelde gegevens stelt dat onderscheid uitdrukkelijk.
De schuine streep houden is leerzamer dan haar wegpoetsen. Ze plaatst de Tower op een moment waarop ontwerpers de enkele stoel, het vlakke plattegrondplan en het idee bevroegen dat elke huiselijke bezigheid zijn eigen vaste meubelstuk verdiende. Designmuseum noemt dit de beweging van het “woonlandschap” uit de jaren 1960. In die context wordt stoffering terrein en begint een meubelstuk de kamer rond lichamen te ordenen in plaats van alleen een lege plek te vullen.
Dezelfde voorzichtigheid geldt voor namen. Living Tower beschrijft het seriemodel; de naam hoort niet als losse aanduiding voor elke getrapte schuimomgeving van die periode te worden gebruikt. Het exacte tweedelige object met vier niveaus heeft zijn eigen gegeven.
Een toren hoort bij een groter landschap
Pantons belangstelling stopte niet bij meubilair op kamerformaat. Het verslag van het Vitra Design Museum over de Visiona-tentoonstellingen beschrijft tijdelijke scheepsinterieurs die voor Bayer tijdens de meubelbeurs van Keulen werden gemaakt. Pantons Visiona 0 verscheen in 1968 en Visiona 2 in 1970. Het latere project loste de gewone onderscheidingen tussen vloer, wand, plafond en meubilair op in ruimtes gewijd aan welbevinden, communicatie en ontspanning.4
De Living Tower hoort duidelijk bij die grotere ruimtelijke ambitie. Designmuseum Danmark noemt hem een voorbeeld van Pantons denken in totaalomgevingen, met meubilair dat als een flexibel, ruimtebepalend element optreedt. 2 Maar de chronologie doet ter zake: het Visiona 2-landschap uit 1970 kan niet simpelweg tot oorsprong worden verklaard van een ontwerp dat al op 1968/69 is gedateerd. Het is veiliger en rijker om ze als verwante experimenten te lezen. Het ene laat een kamer zich als gestoffeerd meubilair gedragen; het andere laat meubilair zich als een kleine kamer gedragen.
Voor een compacter materiaalexperiment volgt de Panton Chair van PatinaHall één doorlopende vrijdragende vorm door meerdere kunststoffen en productiefasen heen. De Living Tower houdt de belangstelling voor lichamelijke beweging maar vervangt één voorgeschreven zithouding door een geografie in het klein.
Serieproductie betekende niet één doorlopende editie
Het archief van Verner Panton noemt de Living Tower een model in serieproductie en geeft een nuttige chronologie van fabrikanten: Vitra/Herman Miller in 1969–70, Fritz Hansen in 1970–75, Stega in 1997 en Vitra opnieuw vanaf 1999. 1 Dit is geen ononderbroken fabriekslijn. Er is een lang gat, een korte terugkeer onder een andere maker en dan een latere Vitra-fase.
Die tussenperiodes bepalen hoe een individuele Tower beschreven moet worden. Een huidige productpagina van Vitra kan de huidige constructie en de aangeboden stoffering vaststellen; ze kan niet het inwendige frame, het label of de stof van een vermeend exemplaar uit de jaren 1970 benoemen. Omgekeerd maakt leeftijd alleen een object niet passend bij het model. Exacte maten, naden, framebewijs, labels, herkomst, reparaties en constructieve staat vragen nog altijd een beoordeling op objectniveau.
De illustratie helpt een lezer niveaus, tegenover elkaar geplaatste elementen en een open midden voor te stellen. Ze kan geen editie benoemen, geen verborgen constructie blootleggen en de staat en veilige belasting van een andere gestoffeerde constructie niet beoordelen.
Een meubelstuk kan gedrag voorstellen
De Living Tower is gedenkwaardig omdat zijn vorm en zijn sociale voorstel hetzelfde ding zijn. De richels zijn geen versiering die op een bank is gelegd. Hun hoogten en richtingen maken keuzes: dichtbij of ver, hoog of laag, open of beschut, tegenover elkaar of naar buiten kijkend. De centrale leegte laat de rest van de kamer deel van die keuzes blijven.
Dat maakt de Tower een nuttige eindtest voor “functioneel”. Als functioneel betekent één bekende taak uitvoeren met zo weinig visueel gedoe als mogelijk, ziet het object er uitzinnig weelderig uit. Als het betekent meerdere mensen eigen manieren geven om ruimte te bezetten en te delen, wordt zijn extravagantie precies. Panton haalde de functie niet weg. Hij liet de functie klimmen.
Ga verder met het ontwerpersprofiel van Grete Jalk voor een ander soort uitbreiding. De Living Tower vergroot een meubelstuk tot het zich als een interieur gedraagt; de tijdschriften, tentoonstellingen en boeken van Jalk vergroten de meubelcultuur door objecten een publiek en een duurzaam verslag te geven. Het verband is een route voor lezers, geen bewering dat een van beide ontwerpers het werk van de ander veroorzaakte.
