De sofa vóór de moderne stoel
De sofa 1999.396 van The Met, gedateerd 1850–60, heeft een hoge, doorbroken rug, uitvoerig snijwerk en krullende omtrekken. Ze wordt toegeschreven aan John Henry Belter of J. H. Belter & Co. Het museum verbindt zulke vormen met zijn gepatenteerde methoden om houtlagen te buigen en samen te persen.3
Multiplex hoeft niet eenvoudig, zuinig of modern uit te zien. Hier hielp gelamineerde constructie een neorococo-vertoon van overdaad steunen. De techniek diende een smaak die heel anders was dan die van de latere karige houten schaal.
Kijk naar de openingen die door de rug zijn gesneden. De decoratie hangt af van materiaal dat rond die openingen blijft terwijl het geheel oprijst en kromt. Constructie en ornament werken samen, ook wanneer het snijwerk bijna alle aandacht trekt.
De nerf draait tussen de lagen
In multiplex worden fineerlagen verbonden met hun nerfrichtingen kruislings over elkaar geplaatst. De V&A legt uit hoe die wisselende richting bijdraagt aan sterkte en maatvastheid. Dunne bladen kunnen ook over een matrijs worden gevormd voordat ze in een dikker, gevormd onderdeel worden vastgezet.1
De belangrijke verandering zit in de orde van de handelingen. In plaats van met een dik stuk te beginnen en materiaal weg te halen om een curve te onthullen, brengt de maker flexibele lagen in een gebogen opzet en verbindt ze daar. De matrijs levert een herhaalbare vorm.
Dat maakt niet elke bocht makkelijk. De fineerlagen hebben nog altijd nerf, de lijm moet bij de taak passen, en de lagen moeten passen bij het vlak dat van hen wordt gevraagd. De afgewerkte rand is vaak een kleine vastlegging van die beslissingen: een reeks smalle lijnen waar een massieve plank één doorlopende doorsnede zou tonen.
Een spalk als fabricageles
Tijdens de Tweede Wereldoorlog ontwikkelden Charles en Ray Eames een beenspalk van gevormd multiplex. Het Eames Office beschrijft openingen die spanning in het gevormde hout verlichtten en tegelijk plekken voor verband boden. De beperkingen van materiaal en gebruik werden door dezelfde uitsparingen beantwoord.2
De productie veranderde ook de schaal van het werk. Een samenwerking met Evans Products leverde voorzieningen voorbij de experimenten in het appartement van de Eameses. Hun oorlogsprojecten omvatten vliegtuigonderdelen, en het bureau keerde zich in 1945 weer naar meubilair met een ontwikkeld proces en een groter team.2
Dat is een nuttiger verband dan de spalk als een vermomde stoel behandelen. Het was een ander object, voor een andere behoefte gemaakt. Wat naar het meubel reisde was ervaring: vormen, gereedschap maken, verbinden en een consistent resultaat produceren.
De fabriek voorbij de meubelwerkplaats
Vliegtuigen hoorden al bij de ruimere geschiedenis van multiplex. De V&A herleidt gevormde houten vliegtuigrompen en, tijdens de Tweede Wereldoorlog, het gebruik van houtbewerkingsvaardigheden uit de meubelfabricage voor het vliegtuig de Mosquito.1
Die uitwisseling maakt de geschiedenis van het materiaal minder net en interessanter. Kennis bewoog tussen bedrijfstakken omdat een sterk, gevormd houten vlak op meerdere soorten problemen kon antwoorden.
De Belter-sofa en de Eames-spalk blijven heel verschillende dingen. Bekijk ze via hun fabricage en de familiegelijkenis verschijnt: dunne lagen, een geplande curve en hout dat is overgehaald tot een vorm die het bij het groeien niet had.