Het korte antwoord
Het merkteken Furnituremakers Danish Control benoemt een systeem voor kwaliteitscontrole, geen ontwerper. Furn-tech, de organisatie die het programma voortzet, beschrijft het als een vrijwillig systeem dat in 1959 werd opgericht. Deelnemende leden mochten het handelsmerk gebruiken nadat ze eisen over meubelkwaliteit en productiecontrole hadden aanvaard.1
Voor een verzamelaar kan een echt merkteken op een object onderbouwen dat het stuk onder de Deense controleregeling is aangeboden. Staat het naast het eigen merkteken van een maker, dan kan de combinatie ook helpen een toeschrijving aan een fabrikant te toetsen. Het controlemerk benoemt op zichzelf niet de ontwerper, benoemt het model of de fabrikant niet, legt geen bouwjaar vast en bewijst niet dat elk onderdeel oorspronkelijk is.
Dat onderscheid voorkomt een veelgemaakte onderzoeksfout. Een label is bewijs. Het is geen volledige toeschrijving.
Scheid eerst de identiteiten
Schrijf, voordat je naar een logo zoekt, op welke identiteiten je werkelijk probeert vast te stellen:
- Ontwerper — de persoon of het atelier aan wie het ontwerp wordt toegekend.
- Fabrikant of meubelmaker — de werkplaats of fabriek die het object maakte.
- Model — het nummer of de gedocumenteerde naam van het ontwerp.
- Bouwjaar — wanneer dit bepaalde exemplaar is gemaakt, wat jaren na de ontwerpdatum kan liggen.
- Verkoper, winkelier of exporteur — het bedrijf dat het object verhandelde, maar het niet noodzakelijk ontwierp of maakte.
Eén label kan één van deze vragen antwoorden. Het antwoordt er zelden vijf. Een stuk uit latere productie kan een legitiem exemplaar van een eerder ontwerp zijn; een winkelierslabel kan een route naar de markt documenteren zonder de fabriek te benoemen; en een merkteken van kwaliteitscontrole kan iets over het maken zeggen en niets over het auteurschap.
Wat het merkteken van Danish Control kan onderbouwen
Het controleprogramma werd volgens Furn-tech in 1959 opgezet, als antwoord op kwaliteitszorgen die Amerikaanse meubelhandelaren opwierpen. Het werk betrof materialen, productieprocessen en productkwaliteit, en deelname was vrijwillig en niet vanzelfsprekend voor elk Deens meubelbedrijf.1
Dat geeft het merkteken een bepaalde rol in een bewijsketen:
- het is verenigbaar met een object dat onder een Deens programma voor kwaliteitscontrole is aangeboden;
- het merkteken zelf kan niet ouder zijn dan de oprichting van het programma, al dateert dat feit alleen het object niet;
- het kan helpen een object met een deelnemende fabrikant te verbinden wanneer het eigen merkteken van een maker ernaast staat;
- het geeft de verzamelaar een exacte formulering om met gedocumenteerde exemplaren te vergelijken.
De formulering zelf doet mee. Leg elke zichtbare regel vast, de vorm van de rand, de drukwijze, de kleur, en of het merkteken papier, folie, inkt, een brandmerk of een ingelegd schijfje is. "Verbeter" een zwakke transcriptie niet. Een onzekere letter hoort in je aantekeningen onzeker te blijven.
Wat het niet kan bewijzen
Het merkteken Furnituremakers Danish Control is geen signatuur van Hans J. Wegner, Finn Juhl, Børge Mogensen, Arne Jacobsen of een andere ontwerper. Het is ook geen modelnummer. Een algemeen controlemerk naast een onbenoemde stoel maakt van die stoel geen gedocumenteerd ontwerp.
Het kan het volgende niet op eigen kracht vaststellen:
- wie het meubilair ontwierp;
- welke werkplaats het maakte, tenzij er een aparte makersidentiteit aanwezig is;
- het exacte bouwjaar;
- of stoffering, beslag, afwerking, voeten, laden of andere delen zijn vervangen;
- of het label altijd bij dit object heeft gehoord;
- of het object overeenkomt met de constructie en de maten van het beweerde model.
De laatste twee punten zijn de reden dat labelonderzoek niet bij een detailfoto kan stoppen. Een merkteken moet kloppen met het hele object: de constructie, de materialen, de maten, de ouderdom, de gedocumenteerde varianten en de eigendomsgeschiedenis.
Eén object kan meerdere geschiedenissen dragen
Een stoel in het Museum of the Home levert een nuttig gedocumenteerd voorbeeld. Het museum legt op de onderzijde van dezelfde zitting een stempel van maker Fritz Hansen vast, een label van Furnituremakers Danish Control, een apart wit papieren label en een tijdelijk inventarislabel van het museum. Het objectgegeven onderscheidt de ontwerper, de fabrikant, de winkelier, het ontwerpjaar en het benaderde bouwjaar in plaats van één label al het werk te laten doen.2
Zo hoort het te gaan bij kijken onder een stoel of in een kast: niet op zoek naar één magische stempel, maar naar lagen die op verschillende momenten zijn ontstaan.
Merkteken van de fabrikant
Een brandmerk, inktstempel, metalen plaatje of gedrukt fabriekslabel kan de maker benoemen. Fotografeer het recht van voren en zoek daarna op de exact zichtbare spelling. Een maker kan in de loop van de tijd meerdere merktekens hebben, dus visuele gelijkenis is alleen een vertrekpunt.
Model- en productiecodes
Nummers kunnen een model, een charge, een afwerking, een fabrieksopdracht of niets nuttigs buiten het eigen systeem van de fabrikant benoemen. Ontcijfer een nummer alleen wanneer een catalogus van de maker, een archief, een museumgegeven of een betrouwbare specialistische bron dat nummerstelsel uitlegt. Zet een aannemelijk uitziende reeks niet op gevoel om in een datering.
Labels van winkelier, distributeur en export
Deze kunnen waardevolle aanwijzingen over de herkomst zijn. Ze kunnen aangeven waar het meubilair werd verkocht of geëxporteerd, maar ze zijn niet vanzelf het label van de maker. Zoek het bedrijf zelfstandig op en let erop of de tekst zegt gemaakt door, gemaakt voor, gedistribueerd door, geïmporteerd door, of enkel een adres geeft.
Labels van inventaris, verhuizing en restauratie
Stickers van veilinghuizen, huishoudelijke inventarisnummers, verzendlabels en aantekeningen van restaurateurs horen bij het latere leven van het object. Houd ze in het gegeven. Ze kunnen eigendom of verplaatsing verklaren, ook wanneer ze niets bijdragen aan de toeschrijving van de ontwerper.
Waar je kunt kijken zonder het stuk te beschadigen
Gebruik een zaklamp en een spiegel voordat je zwaar meubilair verplaatst. Kan een object veilig worden gehanteerd, dan zijn gebruikelijke plekken om te kijken:
- onder een stoelzitting en op de binnenzijden van de zitregels;
- onder een tafelblad, rond het schort en onder uitschuifbladen;
- in de bovenste lade, achter laden en op de achterkant van de kast;
- onder een kastvoet of plint;
- onder losse kussens en op de oorspronkelijke onderbekleding;
- rond beslag, beugels en demontabele verbindingen.
Schraap geen afwerking weg, haal geen stoffering los, wrik geen plaatje af en maak geen papieren label los om een betere foto te krijgen. Is een stoel of tafel instabiel, dan is de eerste taak veilig hanteren en niet toeschrijven.
Bouw een bewijspakket voordat je gaat zoeken
Het nuttigste verzamelaarsgegeven is klein en herhaalbaar:
- Fotografeer het complete object van voren, van de zijkant, van achteren en van onderen.
- Fotografeer elk merkteken in context, en maak daarna een rechte detailfoto met een maatstaf ernaast.
- Noteer de totale maten en de maten van kenmerkende onderdelen.
- Fotografeer verbindingen, ladeconstructie, beslag, stofferingslagen en herstellingen.
- Transcribeer merktekens exact en bewaar onzekere tekens als onzeker.
- Leg de toeschrijving en de herkomst van de verkoper vast als beweringen, niet als al bewezen feiten.
- Bewaar de oorspronkelijke bestanden; vertrouw niet alleen op uitgesneden beelden van een marktplaats.
Dat pakket laat een andere onderzoeker vruchtbaar van mening verschillen. Het voorkomt ook dat het merkteken losraakt van het object dat het hoort te benoemen.
Controleer in de juiste orde
Begin bij de fabrikant als het merkteken van de maker leesbaar is. Zoek een catalogus uit de periode, een huidig fabrikantarchief, een museumcollectiegegeven of een gedocumenteerde tentoonstellingscatalogus. Zoek daarna op modelnummer en maten, en vergelijk pas daarna kleine constructiedetails.
De Furnitureindex van Designmuseum Danmark is nuttig om Deense ontwerpers, meubels en interieurs te vinden over meer dan 12,000 gegevens. Behandel haar als een onderzoeksindex en ga door naar de onderliggende documentatie waar de toeschrijving financieel of historisch van belang is.3
Beeldvergelijking kan helpen hypothesen te vormen, maar een online toeschrijving die zich herhaalt is geen onafhankelijk bewijs wanneer elke advertentie dezelfde eerdere advertentie kopieert. Geef voorkeur aan bronnen die de ontwerper, de maker, het model en de datering afzonderlijk benoemen.
Wat een ontbrekend label betekent
Afwezigheid is geen vonnis. Het controlesysteem begon in 1959, dus bij eerdere objecten valt het merkteken niet te verwachten. Deelname was vrijwillig, en labels van papier of folie kunnen verloren gaan bij gebruik, opnieuw afwerken of opnieuw stofferen. Sommige gedocumenteerde meubels dragen een brandmerk van hun maker zonder het controlelabel; bij andere exemplaren is misschien helemaal geen merkteken bewaard.
Een ontbrekend label verlaagt daarom één soort bewijs. Het bewijst niet dat een object een kopie is. Omgekeerd roept een bewaard label een nuttige vraag op; het beslecht niet elke vraag.
Vragen die de moeite waard zijn voor een verkoper
- Kun je een niet-uitgesneden foto van het merkteken en de constructie eromheen leveren?
- Is er een apart merkteken van de fabrikant of een modelnummer?
- Welke onderdelen, welke afwerking of welke stoffering zijn vervangen?
- Worden de genoemde datering en ontwerper onderbouwd door een catalogus, een archief of een factuur?
- Geldt de herkomst voor dit exacte object of alleen voor het model?
- Kun je maten en foto's van de onderzijde leveren voordat ik koop?
Een zorgvuldige verkoper kan op sommige hiervan "onbekend" antwoorden. Dat is nuttiger dan zekerheid die op één rond label is gebouwd.
Ga verder met tentoonstellingsgegevens
Merktekens vertellen één deel van het verhaal. Catalogi uit de periode kunnen een ontwerp verbinden met een benoemde architect, meubelmaker en tentoonstellingsjaar. Het volgende artikel legt uit hoe verzamelaars de gegevens van de gildetentoonstellingen van de Kopenhaagse meubelmakers gebruiken zonder een modelgeschiedenis te veranderen in de herkomst van een bepaald object.
